6 Nisan 2015 Pazartesi

Herkesin anlayabileceği şekilde Cern laboratuvarı

 Merhaba, bu yazımda Cern' de bulunan dünyanın en büyük parçacık çarpıştırma laboratuvarı hakkında konuya meraklı herkesin anlayabileceği şekilde neler olduğundan bahsetmek istiyorum.

Yanlış Bilgiler

 Öncelikle birkaç yanlış bilgi var internet üzerinde dolanan bunlar hakkında yazayım istedim. Çarpışma sonrası çok büyük muazzam bir enerjinin açığa çıkması durumu yanlış bilgi. Evet burada bir çarpışma ve patlama oluyor, çarpıştırıcı makinenin soğuması ve bir başka deney için hazır hale gelmesi aylar sürebiliyor. Ancak çarpışan maddeler atom altı çok küçük maddeler ve açığa çıkan enerji de çok düşük.

En son pupuler bir blog sitesinde çarpıştırıcı tünelinde sadece iki proton parçacığının bulunduğunu ve bunların çarpıştırılacağını anlatan bir makale okudum. Bu da yanlış bilgi. Evet aslında incelenen çarpışan iki atom altı parçacığın çarpışıp patlaması. Ancak bu çarpışma matematiksel olarak iki parçacığının da birbirine eşit şekilde baskı yapması sonucu oluşabiliyor. Şöyle düşünün, siz iki kurşunun havada çarpışıp birbirine kaynak olmasını istiyorsunuz. Bunu yapmanız için karşılıklı ateşlenen iki silahın da açılarının mikro ölçülerde ayarlanması gerekli. Yoksa kurşun birbirine vursa bile sekebilir.

Ama atom altı parçacıklar için bu matematiksel ölçümün yapılması ve iki parçacığın hatasız bir şekilde çarpıştırılması günümüz teknoloji ile imkansız. Burada hızlandırıcı tüneli devreye giriyor. Yapılabilen en iyi matematiksel ayarlama ile parçacık demetleri hızlandırılıp birbiri üzerine gönderiliyor ve çarpışma sağlanıyor. Çoğu çarpışma yukarıda bahsettiğim gibi sekme ile sonuçlanıyor ki istenilen bu değil. Ama arada bir kaç tane parçacık mükemmel matematiksel açılarda birbirine çarpıyor ve patlıyorlar.

Sonra Ne olacak?

İşte tüm olay çarpışma sonucu oluşan patlamadan sonraki mikro saniyeler diliminde neler olduğu. nelerin açığa çıktığı, nelerin değiştiği ile ilgili. Bilim adamları bu sayede Big Bang sonrasındaki birkaç saniyede nelerin olup bittiği hakkında yeni kanıtlar bulabilecekler, kozmik şişme denilen evrenin Big Bang sonrasındaki yüksek hızla gerçekleşen(ışık hızının milyon katı) genişlemesini açıklayabilecekler.

Teorik fizikçiler arasında da populer olan string teorisi hakkında da deney sonuçlarında teoriyi doğrulayan kanıtlara ulaşılması hedefleniyor. Eğer somut kanıtlara ulaşılabilirse insanlık tarihinin açık ara en önemli buluşu olacak. Neden bu kadar önemli olacağı konusuna kısaca değinirsek, uçan arabalar ve ışık yılı uzaklığındaki mesafeye birkaç saniye içerisinde gitmek mümkün olabilecek. Zaman nasıl bir şeydir konusu daha net açıklanabilecek.

Aslında Cern gibi, ondan daha eski başka laboratuvar da daha var. Cern' i bu kadar özel ve populer yapan çarpıştırma tünelinin diğerlerine göre çok daha büyük olması ve ekibin diğerlerine göre çok daha kalabalık olması. Büyük tünel, daha fazla çarpışma ve daha hızlı sonuç anlamına geliyor.

Not: Fizikçi değilim ve fizik birikimim de internet ve belgeseller sayesinde, sadece meraklıyım. (:  Yanlış bilgi verdiğimi düşünenler bana yazabilirse sevinirim.